Dokumenty międzynarodowego prawa humanitarnego.

Współczesne międzynarodowe prawo humanitarne, zapoczątkowane zostało pierwszą konwencją genewską z 1864 roku. Rozwijało się ono etapami i często dopiero po wydarzeniach, podczas których byłoby bardzo przydatne uchwalano kolejne postanowienia, traktaty i protokoły. Stanowiły one odpowiedź na stale rosnące zapotrzebowanie na pomoc humanitarną, co z kolei wynikało z doskonalenia nowych rodzajów broni i występowania nowych typów konfliktów.

 Podczas pierwszej wojny światowej stosowano takie metody walki, które � jeśli nawet nie były zupełnie nowe - po raz pierwszy były używane w tak szerokim zakresie. W tym kontekście można wymienić: zastosowanie gazu trującego, pierwsze bombardowania powietrzne, a także branie do niewoli setek tysięcy jeńców wojennych.
 Podczas drugiej wojny światowej zginęło tyle samo osób cywilnych co żołnierzy. Dla porównania należy zaznaczyć, że podczas pierwszej wojny światowej stosunek ten wynosił 1:10.
 Dlatego też na odbywającej się w Genewie 12 sierpnia 1949 r. konferencji dyplomatycznej uchwalono cztery konwencje, które stanowiły ogromny postęp w rozwoju prawa humanitarnego. Wraz z protokołami dodatkowymi z 1977 r. stały się one głównymi dokumentami międzynarodowego prawa humanitarnego.

A) Konwencje genewskie z 1949 roku.

 Obowiązują:
- w każdym przypadku, gdy toczą się działania wojenne � niezależnie od tego czy wojna została
    wypowiedziana czy nie, przewidują również konieczność stosowania pewnych podstawowych reguł
    humanitarnych w konfliktach wewnętrznych - zasada �minimum humanitaryzmu� została zawarta w
    art. 3 wspólnym dla wszystkich czterech konwencji genewskich;
- we wszelkich okolicznościach, bez względu na sposób określenia konfliktu zbrojnego przez jego
    uczestników (wojna obronna, napastnicza, sprawiedliwa bądź niesprawiedliwa itp.);
- wszystkie państwa, także wtedy, gdy jedno z państw zaangażowanych w konflikcie nie jest stroną
    konwencji;
- w przypadku okupacji, nawet gdy nie napotyka ona zbrojnego oporu.

 a) I i II konwencja genewska.

 I konwencja genewska
 �O polepszeniu losu rannych i chorych w armiach czynnych�.

 II konwencja genewska
 �O polepszeniu losu rannych, chorych i rozbitków sił zbrojnych na morzu�.
 
 
 

 Zasada:
 Uczestnicy działań zbrojnych wyłączeni z walki wskutek zranień lub choroby oraz rozbitkowie na morzu, jeżeli nie podejmują wrogich działań, powinni być szanowani i traktowani w sposób humanitarny.

 Postanowienia ogólne:
- ranni, chorzy i rozbitkowie korzystają z ochrony przewidzianej w prawie międzynarodowym,
- powinni być szanowani we wszelkich okolicznościach, leczeni oraz traktowani w sposób humanitarny,
- w przypadku dostania się w ręce nieprzyjaciela korzystają z ochrony należnej jeńcom,
- ludność cywilna oraz statki cywilne mają prawo nieść pomoc rannym, chorym i rozbitkom,
- formacje sanitarne oraz statki szpitalne podlegają ochronie i w żadnych okolicznościach nie mogą być
    atakowane,
- personel sanitarny i duchowny powinien być szanowany i chroniony; w razie wzięcia do niewoli
    korzysta co najmniej z ochrony przysługującej jeńcom,
- znak rozpoznawczy Czerwonego Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca może być używany jedynie
    przez osoby upoważnione do niesienia pomocy rannym, chorym i rozbitkom (personel sanitarny i
    duchowny) oraz umieszczany na obiektach i sprzęcie przeznaczonym do tego celu. Jest to znak
    konwencyjny i podlega ochronie.

 b) III konwencja genewska.

 III konwencja genewska
 �O traktowaniu jeńców wojennych�.

 Zapewnia ona jeńcom podstawowe prawa humanitarne.

 Zasada:
 Wzięcie do niewoli jest formą wyłączenia z walki zbrojnej jej uczestników. Jeniec jest we władzy państwa nieprzyjacielskiego (zatrzymującego), a nie osób lub oddziałów, które go pojmały. Z chwilą ustania powodów zatrzymania w niewoli oraz po faktycznym ustaniu działań zbrojnych jeńcy powinni być zwolnieni.

 Status jeńca - uprawnienia i obowiązki:
- w razie wzięcia do niewoli jeniec zobowiązany jest jedynie podać swoje nazwisko i imiona, datę
    urodzenia, stopień wojskowy oraz numer posiadanej legitymacji;
- jeniec nie ma obowiązku wierności wobec mocarstwa zatrzymującego, za próbę ucieczki z niewoli
    może być karany tylko dyscyplinarnie;
- jeńcy mają prawo do poszanowania ich czci, godności osobistej i wyznania, do warunków bytowania i
    wyżywienia zapewniających im zachowanie zdrowia i dobrej kondycji psychicznej, do wymiany
    korespondencji z najbliższymi i do praktyk religijnych; nie mogą być karani za czyny nie zabronione;
- jeńcy nie mogą być wykorzystywani do działań zbrojnych ani zatrudniani do prac niebezpiecznych lub
    szkodliwych dla zdrowia, obozy jenieckie powinny być zlokalizowane w bezpiecznej odległości od
    strefy walki;
- jeniec nie może zrzec się samodzielnie uprawnień przysługujących mu z mocy konwencji, w tym
    statusu jeńca.

 c) IV konwencja genewska.

 IV konwencja genewska
 �O ochronie osób cywilnych podczas wojny�.

 Zapewnia ochronę ludności cywilnej w czasie działań zbrojnych oraz podczas okupacji wojennej (wojskowej). Otacza szczególną ochroną dzieci, kobiety, osoby starsze i upośledzone.

 Zasada:
 Osoby cywilne będące we władzy strony przeciwnej, mają we wszelkich okolicznościach prawo do poszanowania ich osoby, honoru, praw rodzinnych i praktyk religijnych, zwyczajów i obyczajów. Żadne zarządzenie władz okupacyjnych nie może pozbawić ludności terytorium okupowanego praw zagwarantowanych przez konwencję.

 Konwencja zabrania:
- zmuszania, bądź nakłaniania ludności cywilnej do służby wojskowej w siłach zbrojnych przeciwnika;
- przymusowego przesiedlania ludności cywilnej z terytoriów okupowanych;
- deportacji lub przesiedlania własnej ludności cywilnej na terytorium okupowane.

Konwencja zobowiązuje:
- do zapewnienia ludności cywilnej podstawowego minimum warunków egzystencji (bytowania i
    wyżywienia);
- do traktowania jej w sposób humanitarny;
- do otoczenia szczególną opieką osób potrzebujących pomocy;
- do poszanowania dóbr i urządzeń niezbędnych  ludności cywilnej do przetrwania.

 d) Zasady ogólne, wspólne dla czterech konwencji:

- Konwencje mają zastosowanie we wszelkich okolicznościach, gdy tylko istnieje konflikt zbrojny. W
    przypadku wojny domowej należy co najmniej zachować podstawowe zasady humanitarne.
- Zakazuje się w każdym czasie i w każdym miejscu brania zakładników, egzekucji bez legalnego
    wyroku, tortur, podobnie jak wszelkiego traktowania okrutnego lub poniżającego.
- Zakazane jest  stosowanie aktów zemsty w stosunku do osób chronionych konwencjami.
- Nikt nie może być zmuszany do rezygnacji ani nie może dobrowolnie zrezygnować z ochrony
    przyznanej przez konwencje.
- Osoby chronione powinny zawsze móc korzystać z opieki mocarstwa opiekuńczego (państwo neutralne
    obowiązane do ochrony ich interesów) oraz opieki Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża.

B) Protokoły dodatkowe z 1977 roku do konwencji genewskich.

a)   Protokół dodatkowy I
dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych:

- zabrania atakowania ludności cywilnej,
- zabrania atakowania szpitali i innych urządzeń służących opiece nad rannymi i chorymi,
- zabrania dokonywania ataków, które nie są skierowane przeciwko określonym celom wojskowym oraz
    niszczenia dóbr niezbędnych do przetrwania ludności,
- zabrania stosowania w walce metod i środków powodujących długotrwałe i poważne szkody w
    środowisku naturalnym,
- określa  sytuację prawną organizacji i instytucji obrony cywilnej podczas konfliktów zbrojnych,
- stanowi uzupełnienie postanowień czterech konwencji genewskich z 1949 roku.

 b) Protokół dodatkowy II
 dotyczący ochrony ofiar niemiędzynarodowych konfliktów zbrojnych:

- obowiązuje strony konfliktu toczącego się wewnątrz jednego państwa,
- upoważnia do niesienia pomocy osobom poszkodowanym, zapewnia im prawa humanitarne i jest
    uzupełnieniem zasady �minimum humanitaryzmu� zawartej w art. 3 wspólnym dla czterech konwencji
    genewskich z 1949 roku.

 c) Zasady ogólne, wspólne dla protokołów dodatkowych I i II z 1977 r. do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r.:

- stanowią rozwinięcie postanowień konwencji genewskich (I � IV);
- zapewniają w większym niż dotychczas stopniu ochronę ofiarom międzynarodowych konfliktów
    zbrojnych;
- zapewniają ochronę ofiarom konfliktów zbrojnych niemiędzynarodowych (wewnętrznych), jednak
    zakres tej ochrony jest nadal mniejszy, niż w konfliktach międzynarodowych;
- wraz z konwencjami genewskimi tworzą system prawny międzynarodowej ochrony ofiar konfliktów
    zbrojnych.

Zasada:
Strony konfliktu są ograniczone w stosowaniu metod i środków szkodzenia nieprzyjacielowi.