Stany Zjednoczone Ameryki Północnej - (USA)

Ludność  270 mln
Powierzchnia 9.629 tys. km kwadr.

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych:
- Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego ( NATO)
- Organizacja Narodów Zjednoczonych ONZ
- Rada Partnerstwa Euro � Atlantyckiego (EAPC- Euro � Atlantic Partnership Council)
- Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy Europejskiej ( OSCE � Organisation for Security and Co � operation in Europe)
- Rada Europy ( The Council of Europe) � obserwator

Federalne Cywilne planowanie Kryzysowe określa ( identyfikuje) funkcje, które muszą być realizowane po ogłoszeniu przez Prezydenta USA stanu wyjątkowego, a także obejmuje stały wzrost zdolności do wykonywania tych funkcji. Na polecenie Prezydenta, ministerstwa i agencje federalne mają przypisaną odpowiedzialność za gotowość w nagłych wypadkach ( w stanach zagrożeń), bazującą na stałych zadaniach.

Zadania i cele
Ogólnym celem cywilnego planowania Kryzysowego w USA jest określenie wystarczających i niezbędnych kompetencji na każdym poziomie zarządzania w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb ludności cywilnej i sił zbrojnych w czasie różnych zagrożeń w tym katastrof naturalnych ataków wojskowych, technologicznych katastrof i zagrożeń oraz innych naturalnych i cywilizacyjnych zdarzeń, które mogłyby spowodować poważne zniszczenia lub zagrożenie obszaru kraju.
Prezydent USA tworzy politykę państwa w zakresie cywilnej gotowości w sytuacjach zagrożeń oraz deleguje wiele swoich operacyjnych władz do Federalnej Agencji Zarządzania Kryzysowego (FEMA � Federal Emergency Managament Agency). FEMA jest centralną federalną agencją, która koordynuje planowanie, przygotowanie, łagodzenie skutków, a także szkolenie i ćwiczenia, których celem jest zapewnienie właściwego reagowania oraz likwidacji skutków wypadków, katastrof i nadzwyczajnych zagrożeń.

Najważniejsze zadania Cywilnego Planowania Kryzysowego USA to:
    - koordynacja federalnych wysiłków zmierzających do zmniejszenia strat w ludziach i mieniu poprzez pełne, uwzględniające
        różnorodne zagrożenia i ryzyka programy zarządzania w sytuacjach zagrożeń obejmujące łagodzenie skutków,
        przygotowanie, reagowanie i odbudowę a także szkolenie i ćwiczenia,
    - koordynacja planów zapewnienia ciągłości funkcjonowania rządu federalnego w czasie wystąpienia katastrof, wypadków
        i klęsk żywiołowych stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa oraz koordynacja reagowania na szczeblu
        federalnym na skutki poważniejszych incydentów terrorystycznych
    - zapewnienie skuteczności i dostępności systemów i zasobów przygotowywanych na wszelkie zagrożenia w razie
        zwalczania naturalnych i cywilizacyjnych katastrof, w tym także podczas szkoleń i ćwiczeń,
    - koordynowanie i planowanie przez ministerstwa i agencje federalne rozmieszczenia zasobów niezbędnych w razie
        kryzysów i sytuacji nadzwyczajnych
    - konsolidowanie programów nastawionych na zapobieganie i łagodzenie skutków potencjalnych katastrof, w tym
        zagrożeń powodziowych, transportu materiałów niebezpiecznych, obiektów hydrotechnicznych i trzęsień ziemi,
    - koordynowanie z rządami stanowymi, administracją lokalną, sektorem prywatnym i organizacjami pozarządowymi
        programów gotowości, w tym planowania na wypadek zagrożeń od elektrowni jądrowych oraz miejsc składowania
        wojskowych bojowych środków trujących
    - zapewnienie szczególnej ważności na szczeblu federalnym dla problematyki ochrony przeciwpożarowej i społecznej
        edukacji w zakresie bezpieczeństwa pożarowego

STRUKTURA ORGANIZACYJNA CYWILNEGO PLANOWANIA  KRYZYSOWEGO.

Cywilne Planowanie Kryzysowe w USA opiera się na fundamentalnym założeniu, że znaczna katastrofa lub nadzwyczajne zagrożenie przekroczy zdolności prowadzenia rozległych operacji niezbędnych dla ratowania życia i ochrony mienia przez rządy stanowe i władze lokalne. Podstawowa struktura organizacyjna i funkcjonalna programu reagowania na zagrożenia jest zarysowana w Federalnym Planie Reagowania, w którym wymienione zostały zasoby federalnych ministerstw i agencji w kolejności ich udostępniania władzom stanowym i lokalnym.
Ten federalny Plan Reagowania określa odpowiedzialność podstawową oraz o charakterze pomocniczym dla różnych federalnych agencji w zakresie tzw. 12 zadań wsparcia w stanach zagrożeń:
        - transport,
        - łączność,
        - prace publiczne i inżynieryjne
        - zwalczanie pożarów
        - informacja i planowanie
        - opieka społeczna
        - zaopatrzenie
        - ochrona zdrowia i służby medyczne
        - poszukiwania w mieście i ratownictwo
        - materiały niebezpieczne
        - żywność
        - energia.

Zadania te zostały przydzielone ministerstwom ( agencjom) o największych kompetencjach, zasobach i możliwościach udzielania wsparcia w danym obszarze funkcjonalnym. Ministerstwo o największych kompetencjach, zasobach i możliwościach w zakresie danego zadania wsparcia jest dla niego ministerstwem wiodącym, pozostałe stanowią ministerstwa ( agencje) pomocnicze. Ministerstwo wiodące koordynuje udzielanie pomocy federalnej w zakresie danego zadania wsparcia. Natomiast ogólną koordynację pomocy ze szczebla federalnego realizuje koordynator wyznaczony przez Dyrektora Federalnej Agencji Zarządzania Kryzysowego    (FEMA), który czyni to w imieniu i z upoważnienia prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Federalny Plan Reagowania zawiera także strukturę organizacyjną zapewniającą właściwe reagowanie na sytuacje będące w sferze odpowiedzialności rządu federalnego, jak np. zarządzanie w razie incydentów terrorystycznych, reagowanie po emisjach promieniotwórczych z elektrowni jądrowych i innych źródeł, katastrof po uwolnieniu ropy naftowej i ropopochodnych oraz uwolnieniu innych materiałów niebezpiecznych.
Federalna Agencja Zarządzania Kryzysowego (FEMA) administruje Federalnym Planem Reagowania i powiązanym z nim programem cywilnego zarządzania Kryzysowego. Współpracując blisko z władzami stanowymi i lokalnymi FEMA finansuje programy zarządzania kryzysowego, oferuje poradnictwo techniczne i szkoleniowe, a także definiuje zadania dla innych federalnych agencji w zakresie rozmieszczania zasobów na wypadek większych katastrof lub stanów nadzwyczajnych ( stanów klęski żywiołowej) ogłaszanych przez prezydenta USA.

Odpowiedzialność stanowa.
Zgodnie z Konstytucją Stanów Zjednoczonych, konstytucja każdego ze stanów wprowadza prawo stanowe i dowodzi stanowymi siłami Gwardii Narodowej, gdy mają one status stanowy. W razie zaistnienia katastrofy, Gubernator ocenia jej zasięg i zakres oraz określa czy jest w stanie udzielić pomocy władzom lokalnym jeżeli o nią poprosiły. Gubernator ma prawo do ogłoszenia stanu wyjątkowego ( stanu klęski żywiołowej), uruchomienia Stanowego Planu Ratowniczego oraz wezwania Gwardii Narodowej.

Wszystkie Stany mają specjalne agencje do koordynowania planowania gotowości kryzysowej, prowadzenia szkolenia i ćwiczeń oraz są agencją koordynującą w imieniu Gubernatora działania w razie zaistnienia katastrofy klęski żywiołowej, kryzysu. Poza Prezydentem Stanów Zjednoczonych na szczeblu krajowym tylko gubernator ma prawo uruchomić Gwardię narodową. W razie katastrofy o rozmiarach i ostrości ( gwałtowności) przebiegu takiej , że skuteczne reagowanie jest poza możliwościami stanu i wpływem lokalnych władz, gubernator może prosić prezydenta USA o ogłoszenie stanu � poważnej katastrofy� lub klęski żywiołowej � na podstawie Ustawy o Pomocy w Razie Katastrofy i Pomocy w Sytuacjach Nadzwyczajnych ( Robert T. Stafford). �Poważna katastrofa� i �Klęska żywiołowa� różnią się głównie rozmiarami, wielkością zniszczeń, czasem trwania oraz wielkością pomocy federalnej niezbędnej i dostarczonej.

Odpowiedzialność lokalna
W społecznościach lokalnych burmistrzowie , kadra kierownicza miast, policji i straży pożarnej, zarządy miast, szeryfowie, prokuratorzy i przedstawiciele publicznej służby zdrowia są odpowiedzialni za codzienne przestrzeganie prawa, bezpieczeństwo, ochronę zdrowia i ochronę przeciwpożarową. Odpowiadają oni również za rozwijanie planów operacyjnych i zdolności do reagowania w razie zagrożeń, a także zapewnienie zdolności do natychmiastowego zareagowania � każdy w ramach swoich kompetencji. Wiele lokalnych kompetencji wymaga wzajemnych uzgodnień ze służbami sąsiednimi, które uwzględniają walkę z pożarami, policję, pogotowie ratunkowe i inne służby ratownicze � poza granicami jednostki administracyjnej ( gminy ).

Pierwszy poziom reagowania na sytuację wyjątkową to niemal zawsze pojedynczy obywatel. Powinien on umieć odpowiednio zachować się w danej sytuacji, tak by mógł pomóc samemu sobie, swojej rodzinie i sąsiadom w początkowych etapach sytuacji wyjątkowej, katastrofy, klęski żywiołowej. Kolejny poziom reagowania to władze lokalne, które odpowiadają za ogólne kierowanie i kontrolę działań reagowania w większości sytuacji wyjątkowych mających miejsce w granicach administracyjnych. W razie potrzeby mogą zwracać się o pomoc do agencji sektora prywatnego, władz sąsiednich gmin a także władz wyższego szczebla. Rola władz wyższego szczebla polega na dostarczaniu wsparcia, doradztwa, ekspertyz oraz takiej pomocy o jaką zostaną poproszone.

Władze wyższego szczebla przejmują kierownictwo i kontrolę działań reagowania jeżeli:
- miało miejsce katastrofalne zdarzenie, które uczyniło władze lokalne niezdolnymi do zapewnienia kierowania i kontroli,
- powstała sytuacja kryzysowa tego rodzaju że władze lokalne nie mogą zapewnić odpowiedniego kierownictwa i kontroli, w
    związku z czym zwróciły się z prośbą do władz wyższego szczebla o ich przyjęcie a te z kolei uznały prośbę za uzasadnioną,
- sytuacja wyjątkowa podlega jurysdykcji władz wyższego szczebla.

Ogólnie � odpowiedzialność, za kierowanie i kontrolę działań reagowania, dotyczy możliwie najniższego poziomu administracji, który zachowuje zdolność (możliwość) sprostania sytuacji katastrofy, zagrożenia , kryzysu.. Jeżeli taka możliwość jest niewystarczająca i działania wyższych szczebli administracji są niezbędne, to odpowiedzialność ta przesuwa się na kolejne poziomy władzy, poczynając od władz lokalnych i kończy na władzach federalnych.

Współpraca cywilno- wojskowa.
Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił kilka aktów prawnych związanych z wewnętrznym wsparciem militarnym, udzielanym przez Gwardię Narodową, określających stany i sytuacje, podstawową odpowiedzialność za zapewnienie początkowego wsparcia � gdy niezbędna ( potrzebna ) jest pomoc wojskowa. Siły zbrojne są wyposażone, aby udzielać pomocy władzom cywilnym w różnych zadaniach, wliczając w to m.in. pomoc w razie katastrof oraz w czasie wsparcia działań zmierzających do utrzymania bądź przywrócenia siłą prawa lub naruszonego porządku publicznego.
Pomoc w razie katastrof obejmuje te misje, działania i funkcje o charakterze humanitarnym oraz z zakresu obrony cywilnej, które są określone przez prawo. Władze cywilne mogą wnioskować o pomoc militarną najczęściej w razie katastrof naturalnych takich jak tajfuny, tornada, powodzie i trzęsienia ziemi lub w razie zdarzeń powodowanych przez człowieka, np. ogromne eksplozje lub akty terroryzmu. Zgodnie z Federalnym Planem Reagowania, Departament Obrony ponosi wiodącą odpowiedzialność w zakresie prac publicznych i inżynieryjnych, oraz jest agencją wspomagającą w pozostałych 11 zadaniach wsparcia w stanach zagrożeń. Użycie wojska do utrzymania lub przywrócenia naruszonego porządku prawnego jest dopuszczalne tylko w przypadkach ściśle określonych przez prawo. Zgodnie z prawem federalnym, militarne wsparcie obejmuje operacje przeciw nielegalnym działaniom związanym z narkotykami, pomoc podczas niepokojów i zajść społecznych, specjalne operacje  z zakresu bezpieczeństwa, zwalczanie terroryzmu, usuwanie materiałów wybuchowych i inne podobne działania.

Podstawy Prawne.
Wszystkie stany, rząd federalny i większość władz lokalnych mają akty prawne regulujące zasady Cywilnego Planowania Kryzysowego, gotowości i zarządzania kryzysowego. Niektóre akty prawne są wydawane w celu sprostania podstawowym potrzebom w sytuacjach nadzwyczajnych � trzęsieniom ziemi, tajfunom i tornadom, rozlaniem ropy naftowej i ropopochodnych. W większości przypadków, różne agencje rządowe będą wykorzystywały swoje normalne uprawnienia do reagowania na zdarzenia oraz realizowania programu odbudowy po katastrofach, klęskach żywiołowych i nadzwyczajnych zagrożeniach.

Wymienione poniżej akty prawne stanowią kilka ważniejszych specjalistycznych federalnych aktów związanych z cywilnym zarządzaniem kryzysowym:
    - Ustawa o pomocy w razie katastrofy i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych ( Robert T. Stafford): reguluje problemy
        koordynacji i zaopatrywania podczas udzielania pomocy przez administrację federalną w razie katastrof i
        nadzwyczajnych  zagrożeń;
    - Ustawa o Energii Atomowej ( 1954 r.): definiuje planowanie i ćwiczenia związane z uwolnieniami promieniotwórczymi
        z elektrowni jądrowych, zarówno wewnątrz, jak też do otaczającego środowiska;
    - Ustawa o Łączności (1934 r.) : określa zasady przyznawania tymczasowych zezwoleń na łączność radiową w sytuacjach
        bezpośrednich następstw katastrof i nadzwyczajnych zagrożeń;
    - Ustawa o Pełnej Środowiskowej Reakcji, Odszkodowaniach i Odpowiedzialności (1980r.): zapewnia ogólne
        uprawnienia rządowi federalnemu i rządom stanowym do bezpośredniego reagowania na wypadki z substancjami
        niebezpiecznymi;
    - Ustawa o Produkcji obronnej (1950r.): określa zasady gromadzenia zasobów dla celów obrony narodowej i
        gotowości kryzysowej;
    - Ustawa o Zmniejszaniu Zagrożeń od Trzęsień Ziemi (1977r.): uwzględnia badania, planowanie i koordynację w celu
        zmniejszenia zagrożenia dla życia i mienia w czasie trzęsienia ziemi;
    - Ustawa o Transporcie Materiałów Niebezpiecznych ( 1990r.) : reguluje zasady planowania na wypadek oraz zasady
        reagowania w razie wypadków związanych z transportem materiałów niebezpiecznych;
    - Ustawa o Bezpieczeństwie Państwa  (1947r.) : określa władze odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa, w tym
        funkcje  w zakresie gotowości w stanach zagrożeń, odpowiedzialność za doradzanie prezydentowi USA w
        sprawach dotyczących mobilizacji sił zbrojnych, gospodarczych i gotowości cywilnej;
    - Ustawa o Państwowych Ubezpieczeniach Powodziowych (1968r.), Ustaw o Ochronie Przed Katastrofalnymi
        Powodziami (1973r.): określają program państwowych ubezpieczeń powodziowych dla budownictwa na obszarach
        powodziowych oraz udział władz lokalnych w programach zapobiegania i zmniejszania strat powodziowych.