Znak obrony Cywilnej - logo
szkolenie OC banner

Aktualności

  • Nowa książka Fr. Krynojewskiego "Obrona cywilna Rzeczpospolitej Polskiej" czytaj więcej
  • Szef OC Kraju – ignorancja czy niekompetencja Przegląd obrony cywilnej nr 07/2012 czytaj więcej
  • Zakłady zwiększonego i dużego ryzyka a rola Państwowej Straży Pożarnej - K. Skowera - artyk... czytaj więcej

OBRONA CYWILNA WIELKIEJ BRYTANII

Stosunkowo mało doniesień poświeconych jest zarządzaniu kryzysowemu w Wielkiej Brytanii. Zjednoczone Królestwo należy jednak do najważniejszych członków NATO i Unii Zachodnioeuropejskiej, stad poznanie przyjętych tam rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa może być pouczające. W Wielkiej Brytanii, jak prawdopodobnie we wszystkich krajach wysoko rozwiniętych, przestrzega się podstawowej zasady oparcia odpowiedzialności za bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych na niższym szczeblu administracji, tj. władzy lokalnej.
Brytyjczycy za katastrofę uznają każde nieszczęśliwe wydarzenie (zagrażające i powstałe), które prowadzić może do dużej liczby ofiar (zmarłych i rannych), zniszczenia własności (nieruchomości), jak również środowiska, przy czym skala tego wydarzenia jest tak duża, że nie może być opanowane przez miejscowe służby ratownicze w ramach ich codziennej działalności. Służby ratownicze zobowiązane są do prowadzenia prac planistycznych, w których uwzględnia się przygotowanie do dużych wypadków, wymagających szczególnej mobilizacji, jednakże unika się tu sformułowania �przygotowanie do katastrofy", podkreślając tym samym fakt niemożności sprostania tego typu wydarzeniom własnymi środkami. Wszystkie służby ratownicze i inne instytucje prowadzą prace planistyczne, jednakże żaden z tych planów oddzielnie nie jest przydatny w katastrofie. Wielokrotnie podkreśla się znaczenie wspólnego, skoordynowanego działania wszystkich dostępnych instytucji i organizacji. Przygotowanie do takiej właśnie reakcji definiuje się jako ochronę cywilną, a więc nie chodzi tu o jakąś strukturę �obrony cywilnej", lecz raczej o zadania, dziedzinę zainteresowań.
Na szczeblu centralnym w Zjednoczonym Królestwie politykę w zakresie ochrony cywilnej i bezpieczeństwa kształtuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Home Office), a w jego obrębie Departament Planowania na Wypadek Zagrożeń (The Emergency Planning Dmsion). Departament ten wspiera finansowo władze lokalne, przydzielając urzędnikom planowania na wypadek zagrożeń granty. Ponadto w imieniu władz centralnych działają agencje rządowe, które nadzorują i wspierają działalność między innymi służb ratowniczych, w tym także w dziedzinie planowania. Zgodnie z ostatnimi zmianami legislacyjnymi (1989 r) władze lokalne pełnią główną rolę w działaniach ochrony cywilnej w sytuacji kryzysowej. W związku z tym współpracują ściśle ze służbami ratowniczymi, przedstawicielami różnych gałęzi przemysłu i handlu (będących potencjalnym źródłem zagrożeń, np chemicznych), służbami komunalnymi (elektryczność, woda, łączność), ale także z przedstawicielami władz rządowych, np. Ministerstwem Zdrowia oraz organizacjami ochotniczymi. Współpraca ta pozwala na skonstruowanie zintegrowanego planu reakcji w razie sytuacji kryzysowej. Plan musi być uniwersalny - modyfikować liczbę uczestników proporcjonalne do potrzeb, działać w dni wolne od pracy (niedziele i święta), niezależnie od warunków atmosferycznych (śnieżyce, burze) i innych czynników, opierać się na rutynowych procedurach poszczególnych wykonawców, tzn. nie zaburzać ich codziennej, rutynowej pracy. To ostatnie jest warunkiem płynnego przejścia od pracy w warunkach normalnych do pracy w warunkach kryzysu. Ważną zasadą jest pozostawienie podmiotom uczestniczącym w akcji możliwości stworzenia własnego planu, co wyklucza tworzenie planu reagowania przez jeden podmiot dla innego podmiotu. Plan musi być uzgodniony z innymi organizacjami, np. przedstawicielami przemysłu, a także uwzględniać katastrofy, które obejmą obszar wykraczający poza granice własnego rejonu.

Plan powinien zawierać:
1. Szacowanie zagrożeń: wymagane jest przy tym poinformowanie stosownych organizacji i
    społeczeństwa.
2. Zapobieganie: wyliczenia będące następstwem szacunków, dążenie do zmniejszenia skutków
    przewidywanych wydarzeń;
3. Przygotowanie: przewidywanie wydarzeń, gromadzenie zasobów, szkolenie personelu, testowanie
    własnej gotowości cywilnej, ćwiczenia.
4. Reakcja: zapoczątkowana przez służby ratownicze, w miarę potrzeby rozwijająca się przez włączanie
    kolejnych uczestników.
5. Odtworzenie: powrót do stanu wyjściowej gotowości służb ratowniczych oraz zadośćuczynienie poszkodowanym.

Za podstawową zasadę w planowaniu postępowania w razie katastrofy uznaje się początkowy udział w likwidacji jej skutków zawodowych służb ratowniczych i dopiero w razie ich niewydolności włączanie kolejnych elementów. Struktura zarządzania kryzysowego jest w każdym wypadku podobna, oparta na władzy lokalnej, jednakże po wcześniejszej akceptacji przez władzę centralną, co nie oznacza braku możliwości komponowania składu zespołu zarządzającego w zależności od potrzeb.
Oprócz władz lokalnych własne plany sporządzają także agencje ministerstw (np. obrony, rolnictwa, rybołówstwa i żywności), służby komunalne, organizacje ochotnicze, związki wyznaniowe. Ich celem jest wspiera nie władz lokalnych w reakcji na katastrofy. Pierwsze reagują na sytuacje kryzysową służby ratownicze, potem inne organizacje.
Oto ich podstawowe zadania:
Policja: dbałość o przestrzeganie porządku publicznego wokół rejonu
katastrofy przez tworzenie zamkniętego kordonu, o drożność traktów komunikacyjnych oraz bezpieczeństwo innych służb ratujących życie ofiarom katastrofy. Zapobieganie przestępstwom kryminalnym na miejscu katastrofy i ściganie przestępców Współdziałanie z komisjami uczestniczącymi w badaniu wypadków.
Straż pożarna: ratowanie ludzi z pożarów, rumowisk i rejonów skażonych
chemicznie. Dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie ratowników oraz określanie osób mających prawo przebywać w rejonie katastrofy (w obrębie kordonu utworzonego przez policje), z wyjątkiem ataku terrorystycznego, gdy zadanie to wykonuje policja.
Służba zdrowia:
1. Władze administracyjne służby zdrowia: przygotowywanie kontraktów ze szpitalami, społeczną służbą
    zdrowia i lekarzami rodzinnymi dotyczących opieki " zdrowotnej w czasie katastrofy; zbieranie
    danych  na temat zagrożeń.
2. Szpitale posiadające oddziały stanów nagłych lub urazowe: przygotowanie i szkolenie personelu, w
    tym także zespołów wyjazdowych.
3. Pogotowie ratunkowe (służba ambulansowa): wykonywanie zadań w terenie we współpracy z
    urzędnikiem wypadkowym i strażą pożarną. Koroner: działa zgodnie ze statutem, określa przyczyny
    śmierci ofiar, współpracuje z policją.

Agencja Straży Przybrzeżnej:
        1. Akcje poszukiwawcze - ratownicze (SAR), wspólnie z policją;
        2. Badanie zanieczyszczeń na morzu i uczestnictwo w akcjach oczyszczania.

Władza lokalna: wsparcie dla innych służb ratowniczych, społeczności,
użycie rezerw, uruchamianie działalności innych organizacji, w późniejszym okresie uczestnictwo w naprawie szkód społecznych i materialnych, także finansowanie służb ratowniczych.

Ochotnicy: zarówno organizacje, jak i osoby indywidualne pozostają pod
kontrolą władzy lokalnej.

Wojsko: wsparcie całego sektora cywilnego. Udział wojska w akcjach
ratowniczych (współpraca cywilno-wojskowa) wynika z umów z ministerstwem obrony (Ministry ofDefence). Ogólnie udział sił zbrojnych przyjmuje formę pomocy w jednej z kategorii:
    1. Doraźna pomoc w wypadku katastrof (rekonesanse z użyciem śmigłowców, akcje poszukiwawczo
        - ratownicze wsparcie lokalnej służby zdrowia, prace inżynieryjne).
2. Krótkoterminowe planowane projekty pomocy w sferze socjalnej.
3. Długoterminowe zaangażowanie.

Rząd centralny: doradztwo, wsparcie.

Agencja Środowiska: Ochrona środowiska, monitoring skutków.

Organizacje przemysłowe i handlowe: jeżeli mają takie możliwości, służą
sprzętem, wiedzą specjalistyczną, ludźmi.

Cele wspólne dla wszystkich organizacji:
        - Ratowanie życia.
        - Zapobieganie rozszerzaniu się katastrofy.
        - Zmniejszenie cierpienia.
        - Ochrona środowiska.
        - Ochrona własności.
        - Ułatwienia dla ścigających przestępstwa kryminalne.
        - Umożliwienie kontynuowania pracy służb na normalnym poziomie.
        - Informowanie społeczeństwa.
        - Zachęcanie do samopomocy i naprawy.
        - Jak najszybsze uzupełnianie zapasów.
        - Ocena działalności własnej jako lekcji na przyszłość.

Dla dokładnego zlokalizowania miejsca katastrofy pierwszy członek personelu służb ratowniczych przybyły na miejsce wydarzenia przekazuje niezwłocznie raport, zawierający podstawowe informacje o lokalizacji, liczbie ofiar, typowych obrażeniach ludzi, innych potencjalnych niebezpieczeństwach i najpilniejszych potrzebach do specjalnie przygotowanego centrum przyjmowania i przetwarzania informacji (dyspozytorni), gdzie następuje zainicjowanie akcji ratowniczej przez powiadomienie wszystkich niezbędnych służb ratowniczych, przedstawicieli władzy lokalnej, organizacji. Służby ratownicze, które docierają pierwsze, koordynują akcje na miejscu zdarzenia w najwcześniejszej jego fazie. Ostateczną kontrolę na miejscu wydarzenia przejmuje policja. W dalszej kolejności następuje uruchomienie zasobów agencji. W fazie odbudowy kontrolę przejmują władze lokalne, zaś udział służb ratowniczych staje się minimalny.

Zarządzanie (sterowanie) kryzysowe przebiega na trzech szczeblach:
1. Operacyjnym: zarządzanie na miejscu zdarzenia, wewnątrz szczelnego kordonu organizowanego przez
    policję
2. Taktycznym: włączane jest w wypadku wymagającym alokacji środków i uruchomienia dodatkowych
    zasobów. Szefem zarządzania na szczeblu taktycznym jest najczęściej miejscowy dowódca policji.
    Zarządzanie na szczeblu taktycznym rozwija się z reguły w przypadkach, gdy zarządzanie operacyjne
    jest niewystarczające.
3. Strategicznym: szczebel nie zawsze uruchamiany (głównie przy dużych katastrofach), stanowi punkt
    kontaktowy do łączności z wyższymi szczeblami zarządzania kryzysowego, a przede wszystkim
    kryzysowym. Zespół koordynacyjny na szczeblu strategicznym zajmuje się pozyskiwaniem pomocy
    od sąsiednich jednostek samorządowych, a także organizacją kontaktów z mediami. Na siedzibę
    zespołu koordynacyjnego na szczeblu strategicznym wybiera się zwykle kwaterę główną policji
    (regionalnej), w pewnej odległości od rejonu katastrofy.

Taki podział obowiązuje niezależnie od rodzaju katastrofy i jest podstawą do współpracy miedzy różnymi agencjami zaangażowanymi w działania podczas katastrofy. Podział na szczeble zarządzania: operacyjny, taktyczny i strategiczny, odnosi się do reagowania na szczeblu lokalnym.

Zalecenia organizacji pracy w miejscu zdarzenia:
1. Ocena przez wszystkie służby uczestniczące w działaniu:
        - skali zdarzenia,
        - własnych możliwości.
2. Szybka gotowość służb komunalnych do wspomagania służb ratowniczych (gaz, woda, energia
    elektryczna)
3. Po utworzeniu kordonu bezpieczeństwa należy zadbać o bezpieczeństwo pracujących wewnątrz niego
    ratowników (na szczeblu operacyjnym), w tym celu należy rejestrować każde wejście i wyjście w
    specjalnych punktach kontrolnych.
4. W bezpośrednim sąsiedztwie miejsca katastrofy należy przewidzieć zorganizowanie punktu zbiórki
    poszkodowanych przed ich przetransportowaniem do szpitali, w tym także drogą lotniczą - lądowisko
    dla śmigłowców - (szczebel taktyczny).
5. Dokładne przewidywanie miejsca lokalizacji służb, których udział jest niezbędny, ale które pracują
    poza rejonem.
6. Wyznaczenie traktów komunikacyjnych dla specjalnie oznakowanych pojazdów.
7. Wyznaczenie miejsca grzebania zmarłych.
8. Wyznaczenie punktu do kontaktów z mediami (szczebel strategiczny).
9. Jak najszybsze określenie ewentualnych potrzeb związanych z ewakuacją ludzi.

W razie przedłużania się akcji ratowniczej może być konieczne rozwinięcie punktu koordynacyjnego, np. w pojeździe wyposażonym w specjalne środki łączności.
Najważniejszym celem każdej akcji ratowniczej jest ratowanie ludzi. Przyjmuje się, że opieki wymagają ofiary katastrofy, ich rodziny oraz ratownicy. Potrzebujących pomocy podzielić można na dwie kategorie:
        - lekko rannych bądź poddanych działaniu czynnika stresowego oraz
        - ciężko rannych, wymagających leczenia szpitalnego.

Pierwsza grupa wymaga pierwszej pomocy medycznej, pomocy socjalnej (odzież, posiłek, napoje, środki higieny, tymczasowe zakwaterowanie) psychologicznej, religijnej, prawnej, finansowej.

Druga grupa, po udzieleniu pomocy w punkcie segregacji medycznej (organizowanym na szczeblu taktycznym) oraz wykonaniu zabiegów umożliwiających ewakuacje trafia do szpitali. Zwraca się przy tym uwagę na osoby wymagające szczególnego traktowania: między innymi na pacjentów ewakuowanych ze szpitali i domów opieki społecznej, dzieci i osoby w wieku podeszłym. Zmarli umieszczani są w wyznaczonym przez koronera miejscu aż do przeniesienia ich do tymczasowej kostnicy (odpowiednio szczebel taktyczny i strategiczny). Problem identyfikacji zmarłych oraz stwierdzenie zgonu to zadania, których wykonanie nadzoruje koroner. Stwierdzenie zgonu powinno nastąpić już w miejscu śmierci przez lekarza lub paramedyka (szczebel operacyjny), a jeżeli to niemożliwe, bezpośrednio potem. Identyfikacja zmarłych może być dokonana przez każdego ratownika (jednak głównie policjanta), przy czym w każdym przypadku powołuje się specjalną komisję z udziałem lekarza patomorfologa oraz policji i innych specjalistów (ortodontów, specjalistów od odcisków palców itp.).
Istotną sprawą jest zorganizowanie biura informacji o ofiarach, zbierającego dane od wszystkich wymienionych podmiotów, wyposażonego w odpowiednie środki łączności. W pewnych wypadkach istotne może być przekazywanie informacji dla społeczeństwa, np. ostrzeżeń o potencjalnych zagrożeniach czy o drogach ewakuacji. Pozostaje to w gestii zespołu koordynującego na szczeblu strategicznym, bardzo pożyteczną rolę mogą spełnić tutaj media. Do sterowania kryzysem włączane są także organizacje pozarządowe. W fazie przygotowawczej odpowiedzialna za całość planowania kryzysowego komórka w imieniu władz samorządowych, poszukuje wiarygodnych organizacji, które mogą być przydatne w sytuacjach kryzysowych (np. British Red Cross - Czerwony Krzyż, St John Ambulance Brigade -organizacja ambulansowa Św. Jana, The Salvation Army - Armia Zbawienia itp.). W następnej fazie typuje się spośród nich te, które są w stanie wypełnić bardziej specjalistyczne zadania. Typuje się także osoby posiadające specjalne umiejętności i wiedzę przydatną w razie katastrofy. Wyróżnia się te organizacje, które świadczą pomoc psychologiczną i socjalną. Organizacje wytypowane do udziału w zarządzaniu kryzysowym muszą spełnić szereg warunków (np. uregulowanie problemu ubezpieczenia ochotników przed przystąpieniem do akcji ratowniczych). Planowanie udziału organizacji pozarządowych powinno obejmować ustalenie procedur powiadamiania i powoływania do działania w okresie kryzysu, ale także codzienne rutynowe kontakty.

Choć podstawową rolę w zarządzaniu kryzysowym odgrywa samorząd, to jednak gdy władza lokalna nie jest w stanie sprostać sytuacji kryzysowej, rolę wiodącą przejmuje władza szczebla centralnego. Jeżeli szczebel strategiczny nie zgłasza uzasadnionego zapotrzebowania na wsparcie ze strony rządu, rola rządu centralnego ogranicza się do asygnowania swoich doradców - specjalistów w potrzebnych dziedzinach oraz informowania mediów o sytuacji z punktu widzenia władzy centralnej W okresach spokoju, codzienną rutynową pracą rządu w zakresie przygotowań do kryzysu kieruje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Plonie Office). Zajmuje się doskonaleniem prawa, wydawaniem poradników i innych dokumentów promujących i ułatwiających zarządzanie kryzysowe. W sytuacji kryzysu zwoływane jest posiedzenie Gabinetu, w czasie którego zapada decyzja o powołaniu ministerstwa (departamentu) przewodzącego w sterowaniu kryzysem w danej sytuacji. Jednocześnie dochodzi do powołania Rządowego Komitetu Wsparcia Obywatelskiego (The Civil Contingencies Committee), którego pracom przewodzi sekretarz reprezentujący Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i w ramach którego działają ministerstwo przewodzące oraz inne ministerstwa i instytucje. Dla typowych katastrof funkcje ministerstw przewodzących są dokładnie określone w osobnym dokumencie rządowym, wówczas decyzja powołująca takie ministerstwo na wypadek katastrofy jest praktycznie formalnością, pozostają jednakże sytuacje wyjątkowe, z pogranicza. Oto typowe sytuacje kryzysowe i przypisane do nich przewodzące ministerstwa:
    - Powódź - Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa i Żywności odpowiednie komórki rządowe w
        Szkocji, Walii, Irlandii Północnej.
    - Zanieczyszczenia na morzach i wybrzeżu (ropa, związki chemiczne, gaz) - Departament
        Środowiska, Transportu i Regionów (Oddział Kontroli Zanieczyszczeń na Morzach).
    - Skażenia radiacyjne - (w obrębie Zjednoczonego Królestwa) Departament Handlu i Przemysłu dla
        Cywilnych Instalacji Nuklearnych w Anglii i Walii oraz Biuro do Cywilnych Instalacji Nuklearnych
        w Szkocji, Ministerstwo Obrony dla instalacji i transportu materiału radioaktywnego lub
        Departament Środowiska, Transportu i Regionów dla transportu materiałów radioaktywnych. W
        Irlandii Północnej Departament Środowiska dla transportu materiałów radioaktywnych sektora
        cywilnego.
    - Skażenia radiacyjne (poza obszarem Zjednoczonego Królestwa) -Departament Środowiska,
        Transportu i Regionów.
    - Wypadki satelitarne - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.
    - Wypadki instalacji na morzach -Departament Środowiska, Transportu i Regionów.
    - Katastrofy w rejonach zamorskich - Biuro Spraw Zagranicznych Zjednoczonego Królestwa
        (Departament do Spraw Rozwoju Międzynarodowego).
    - Poszukiwanie i ratownictwo - Departament Środowiska, Transportu i Regionów (Agencja Straży
        Ochrony Wybrzeża) dla okrętów cywilnych; Ministerstwo Obrony dla okrętów i statków
        powietrznych wojskowych nad morzem lub cywilnych nad lądem, gdy lokalizacja nie jest znana.
    - Sztormy - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i odpowiednie komórki w Szkocji, Walii, Irlandii
        Północnej w fazie początkowej Departament Środowiska w fazie późniejszej.
    - Inne katastrofy związane z pogodą - Departament Środowiska, Transportu i Regionów i
        odpowiedniki w Szkocji, Walii, Irlandii Północnej.
    - Wypadki związane z transportem - (łącznie ze statkami morskimi i powietrznymi zarejestrowanymi
        pod banderami Zjednoczonego Królestwa) - Departament Środowisk, Transportu i Regionów.
    - Wypadki związane ze sportem - Departament Kultury Mediów - Sportu i odpowiedniki w Szkocji,
        Irlandii Północnej i Walii.
    - Wielkie eksplozje, podpalenia urządzeń gazowych, trzęsienia ziemi, katastrofy budowlane -
        Departament Środowiska, Transportu i Regionów i odpowiedniki w Szkocji, Walii, Irlandii
        Północnej.
    - Poważne katastrofy przemysłowe - w zależności od rodzaju wypadku Ministerstwo Spraw
        Wewnętrznych, Departament Środowiska, Transportu i Regionów i odpowiedniki w Szkocji, Walii,
        Irlandii Północnej, ale w tych przypadkach nadzór sprawuje sekretarz stanu i jego odpowiednicy w
        Szkocji, Walii i Irlandii Północnej.

Reasumując rozwiązania te nie odbiegają wiele od planowanych i wdrażanych w naszym kraju w dziedzinie sterowania kryzysem. Obrona czy jak się coraz częściej mówi - ochrona cywilna to nie tylko schrony, maski i ewakuacja. To również straż pożarna, służba zdrowia, ochrona środowiska, ratownictwo chemiczne itp. Wszystkie służby powinny być ze sobą, przynajmniej w okresie zagrożeń, ściśle powiązane.

Opracował: mgr Andrzej CHAJA

Szybki kontakt

40-018 Katowice
ul. Graniczna 57
tel (032) 749 60 89

zobacz więcej

Formularz kontaktowy