OBRONA CYWILNA SZWECJI

OBRONA CYWILNA jest to system przedsięwzięć mających na celu ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i usuwanie ich skutków. Obrona cywilna obejmuje głównie zorganizowany system alarmowania i powiadamiania ludności o grożącym niebezpieczeństwie, przygotowanie budowli ochronnych i urządzeń specjalnych, środków ochrony indywidualnej, szkolenie ludności w zakresie obrony cywilnej, prowadzenie akcji ratowniczych.
Protokoły Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949 w rozdziale VI mówią o obronie cywilnej. Protokoły te w większości krajów rozwiniętych stały się podstawą organizacji obrony cywilnej. W realizacji tych zadań uczestniczą wszystkie organy administracji państwowej i gospodarki narodowej oraz organizacje społeczne, szkoły i ogół obywateli.
Przygotowania w zakresie obrony cywilnej są prowadzone we wszystkich państwach. Jest to niezależne od przynależności do takich czy innych ugrupowań politycznych i militarnych. W stosowanych przez różne państwa rozwiązaniach występują zarówno podobieństwa między nimi jak i różnice. Doktryny obronne niektórych krajów m.in. i Szwecji zakładają, że przed wojną jądrową w Europie nie sposób się obronić, zatem �obrona cywilna może wypełniać swoje zadania tylko wówczas, gdy wojna będzie prowadzona bez użycia lub z ograniczonym użyciem broni jądrowej i chemicznej".
Współcześnie system obrony w państwach oparty jest na założeniu, że nowoczesna technika wojenna, a przede wszystkim broń masowego rażenia, stwarza zagrożenie nie tylko w strefach przyfrontowych, ale również na obszarze całego kraju. Każdy atak wroga lub większa katastrofa oznacza tragedię ludności cywilnej. Dlatego też obrona cywilna, której działania prewencyjne i ratownicze są nakierowane na ochronę ludności i wszelkiego rodzaju dóbr narodowych przed współczesnymi środkami napadu, traktowana jest jako nieodłączna część wysiłków militarno - obronnych mających znaczenie strategiczne. O przetrwaniu narodu i państwa decydują bowiem działania obrony cywilnej.
Obrona cywilna to przede wszystkim kompleks przedsięwzięć, które realizowane są przez sektor cywilny - zarówno w czasie pokoju jak i wojny. Związane są one z zapewnieniem bezpieczeństwa zbiorowego, tworzeniem i utrzymaniem rezerw, wsparciem sił zbrojnych, zapewnieniem funkcjonowania organów władzy i obiektów użyteczności publicznej, a także i głównie - zapewnieniem ludności akceptowalnych warunków przeżycia w sytuacji nadzwyczajnych zagrożeń. System Obrony Cywilnej (OC) w Szwecji powstał ok. 100 lat temu.

CENTRALNY URZĄD ds. OBRONY CYWILNEJ I OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ
Wydawanie ustaw

AGENCJE RZĄDOWE

Agencja Gotowości Cywilnej
  Agencja Służb Ratowniczych

Urzędy Regionalne OC

Udzielanie pomocy
  Samorządy

Bezpośredni udział
 w akcji ratunkowej

Ochrona Cywilna Szwecji jest częścią obrony nie militarnej, jednego z dwóch składników obrony totalnej (obok obrony militarnej). Zlikwidowano scentralizowaną organizację obrony cywilnej przekazując całość spraw obrony cywilnej do samorządów w czasie pokoju jak i wojny. Centrum zapewnia mądre prawo, regiony [24] - pomoc, doradztwo i koordynację, a samorządy [288] - realizację. Podstawę prawną stanowią m.in. ustawy:
        - o obronie totalnej;
        - o służbach ratowniczych;
        - o obronie cywilnej;
        - o samorządzie.

Całość spraw koordynują agencje rządowe, w tym:
        - Agencja Gotowości Cywilnej
        - Agencja Służb Ratowniczych.

W Szwecji istnieją 24 organizacje wolontariuszy działających w przypadku klęsk żywiołowych lub konfliktów zbrojnych. Co dziesiąty Szwed związany jest z obroną cywilną.  W Szwecji centralnym organem kierowania jest Centralny Urząd do Spraw Obrony Cywilnej przed katastrofami oraz Ochrony Przeciwpożarowej. Urząd ten dysponuje siłami policyjnymi, służbą zdrowia, opieki społecznej oraz służbą weterynaryjną.
Za lokalną obronę cywilną odpowiedzialna jest każda gmina. Kieruje nią szef miejscowej straży pożarnej przy pomocy sztabu. Nadzór nad nimi sprawuje pochodzący z wyboru przewodniczący gminy i rady gminy. O możliwościach działań ochronnych decyduje potencjał gospodarczy i poziom cywilizacyjny państwa. W Szwecji na obronę cywilna wydaje się rocznie ok. 40 - 60 dolarów na osobę, powszechny obowiązek świadczeń na rzecz obrony cywilnej obejmuje mężczyzn i kobiety od 16 do 65 roku życia.
W lipcu 1976 r. szwedzki parlament postanowił przyznać szczególny priorytet budowaniu schronów. Dzięki temu w 62 tys. schronów, rozmieszczonych w 342 miejscowościach, może znaleźć ochronę 7 mln osób (na 8,6 mln mieszkańców). Szwedzkie budowle ochronne przynoszą korzyści ekonomiczne. Organizowane są tam przedszkola, czytelnie, kawiarnie, biblioteki, sale koncertowe i muzealne oraz baseny i sale gimnastyczne. W Sztokholmie znajdują się schrony mogące pomieścić jednorazowo 25 tys. ludzi, zapewniają one jednak tylko elementarne warunki przetrwania. Budowli ochronnych jak wynika z wykresu starcza dla 86 %, natomiast masek gazowych dla 70 % mieszkańców.
Szwedzkie plany rozśrodkowania obejmują prawie 4 min osób, czyli praktycznie całą ludność miejską. Ostrzeganie i alarmowanie odbywa się za pomocą środków masowego przekazu oraz uruchamianych zdalnie syren. Obok systemów alarmowania można korzystać z cywilnych połączeń telefonicznych. Mieszkańcy Szwecji mogą skorzystać w razie potrzeby z 43 lotnisk, zdolnych do przyjmowania wszystkich typów eksploatowanych tam samolotów. O powodzeniu akcji ratowniczych - co potwierdzają katastrofy i awarie w obiektach technicznych - decyduje możliwość skorzystania z zaplecza szpitalnego. Z obroną cywilną ludność oswajana i zapoznawana jest od najmłodszych lat.
W Szwecji do 1988 r. działała Akademia Obrony Cywilnej w Katrineholm. Teraz specjalistów kształcą 4 szkoły ratownictwa: Revinge, Rosersborg, Sandoe, Skoevde.
Program w szkołach obejmuje problematykę obrony cywilnej, sposobów alarmowania ludności, zasad transportu niebezpiecznych materiałów, ewakuacji ludności, ratowania życia, a także dóbr kultury oraz wielu innych zagadnień szeroko rozumianej ochrony ludności.
Obrona czy -jak się coraz częściej mówi - ochrona cywilna to nie tylko schrony, maski, ewakuacja. To również straż pożarna, służba zdrowia, ochrona środowiska, ratownictwo chemiczne itp. Wszystkie służby powinny być z sobą, przynajmniej w okresie zagrożeń, ściśle powiązane.
Dzięki ścisłemu egzekwowaniu ustawowych obowiązków i świadczeń ludności na rzecz obrony cywilnej wyszkolono 200 tyś. ratowników i zapewniono możliwości zmobilizowania do obrony cywilnej w razie konieczności dalszych 250 tyś. obywateli.
Odmienność rozwiązań organizacyjnych w zakresie obrony cywilnej jest uwarunkowana takimi czynnikami, jak:
        - położenie geograficzne,
        - warunki demograficzne,
        - potencjał naukowo - techniczny,
        - gospodarczy i wojenny, a także tradycje.

Jak w każdym państwie, tak i w Szwecji w czasie pokoju pojawiają się klęski żywiołowe, awarie: przemysłowe, elektrowni atomowych, obiektów hydrotechnicznych, katastrofy środków transportu (środków chemicznych, promieniotwórczych), przyczyniły się do odejścia od dotychczasowej improwizacji w zakresie niesienia pomocy ich ofiarom i zastąpienia ich zorganizowanymi, instytucjonalnymi siłami i środkami we właściwej skali. W zakresie obrony cywilnej, są objęte wszystkie dziedziny życia państwowego i społecznego, a zadania obrony cywilnej realizują odpowiednio wszystkie organy administracji państwowej i samorządowej, ogniwa gospodarki, organizacje społeczne oraz całe społeczeństwo.

Ochotnicze formacje obronne.
Co dziesiąty obywatel Szwecji służy w ochotniczych formacjach obronnych. Zajmują się one zarówno szeroko rozumianą Obroną Cywilną, jak również szkolą ochotników do służby w strukturach wojskowych na wypadek wojny. W różnego rodzaju organizacjach i stowarzyszeniach służy ponad 700 tys. członków. Ich głównym zadaniem jest niesienie pomocy w przypadku katastrof, klęsk żywiołowych, pożarów itp.
Według ambasadora Szwecji w Polsce Stefana Norćcna, zastosowany w Szwecji system Obrony Cywilnej jest unikalny: �Nasze stowarzyszenia są finansowane przez państwo i nie są związane z żadnym ugrupowaniem politycznym ". Wszyscy członkowie Szwedzkiej OC działają w ramach swoich organizacji za darmo. Nie dostają pensji, delegacji ani ryczałtów. Płacą z własnej kieszeni za przejazdy służbowe.
Ewenementem na skalę europejską są Kobiece Korpusy Samochodowe. Służy w nich ponad 10 tyś. kobiet zrzeszonych w 132 organizacjach lokalnych na terenie całego kraju.- � W przypadku klęski żywiołowej możemy zastąpić zawodowych kierowców, którzy otrzymali inne polecenia. W naszej gestii jest działalność szkoleniowa i informacyjna dotycząca ruchu drogowego. Prowadzimy w tym celu specjalne akcje w szkołach. " - mówi Anne - Marie Medin - przewodnicząca Krajowego Zrzeszenia Korpusów Samochodowych. Szkolenie w korpusach trwa od dwóch do ośmiu tygodni. W tym czasie kobiety uczą się prowadzić autobusy, naczepy, samochody ciężarowe, koparki. Nabór do korpusu odbywa się poprzez ogłoszenia w lokalnych mediach. Akcja finansowana jest przez rząd.
Kolejną formacją w ramach szwedzkich sił OC jest Ochotnicza Organizacja Radiowców (FRO). W jej statucie zapisano, że zajmuje się ona między innymi niesieniem pomocy społeczeństwu w razie zagrożenia, dotyczy to szczególnie służby zdrowia. Kursy FRO organizowane są na szczeblu centralnym i regionalnym. Działalność ta wspierana jest przez władze cywilne i wojskowe. Organizacja liczy obecnie 8 tyś. członków zorganizowanych w 27 samodzielnych związków. Każdy związek podzielony jest na oddziały, których łącznie istnieje ponad 120. Od 1995 roku w gestii gmin znajdują się służby ratownicze oraz ochrona ludności. FRO prowadzi obecnie wstępną próbę rekrutacji i szkolenia kierowniczej kadry łączności i radiotelegrafistów w strukturach gminy. W przypadku gdy policja i służby ratownicze wymagają wzmocnionych środków łączności, FRO oddaje do ich dyspozycji zarówno sprzęt, jak i ludzi. Dotyczy to zagrożeń takich jak: powódź, pożary lasów, poszukiwania osób zaginionych.
Organizacje pozarządowe OC są stowarzyszeniami wyższej użyteczności i nie podlegają wojsku, z którym stale współpracują. Największe organizacje szwedzkiej obrony cywilnej to:
Ochotniczy Korpus Motocyklowy (FMCK). Korpus powstał w 1929 r. i liczy ok. 5,5 tys. osób (kobiet i mężczyzn) w wieku od 16-70 lat. Głównym zadaniem jest zabezpieczenie łączności i kierowanie ruchem w przypadku klęsk żywiołowych (przekazywanie meldunków, informacji między zerwaną łącznością, przewożenie przesyłek pomiędzy szpitalami, funkcja posłańców itp.). Szkolenie do korpusu pokrywa kursant.
Klub Psa Ratowniczego (SBK) - liczy ok. 63 tys. członków w 274 klubach. Zadaniem klubu jest pomoc w pracach pogotowia górskiego i ratunkowego (poszukiwanie ludzi pod zwalonymi budynkami - ostatnio po trzęsieniu ziemi w Turcji). SBK współpracuje z IRO - Międzynarodową Organizacja Psa Ratowniczego. Dla zapewnienia bezpieczeństwa na morzu organizuje się bezpłatne kursy dla młodzieży (15-16 lat), z zachowania w sytuacjach ekstremalnych.
Obecnie Obrona Cywilna w Szwecji liczy ok. 124 tyś. członków.
Stan zabezpieczenia ludności cywilnej

OPRACOWAŁA: mgr Grażyna KOZAK